काठमाडौँ । नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो महान् चाड तिहार अर्थात् यमपञ्चक आज शनिबारदेखि विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ । प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने यमपञ्चकको पहिलो दिन आज ‘काग तिहार’ पर्व घरघरमा कागलाई मीठा-मीठा परिकार खान दिएर श्रद्धापूर्वक मनाइँदैछ ।
सूर्योदयकालमा त्रयोदशी तिथि परेकाले शास्त्रसम्मत रूपमा आज नै काग तिहार मनाउनुपर्ने नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ । हिन्दू धर्मशास्त्रमा कागलाई यमराजको सन्देशवाहक वा यमदूतका रूपमा सम्मानपूर्वक पूजा गर्ने वैदिक परम्परा रहिआएको छ । बिहानै नुहाइधुवाइ गरी आँगन, कौसी वा छतमा दुना-टपरी वा थालीमा दही-भात, खीर, रोटी, फलफूल र अन्नका गेडागुडी राखेर कागलाई आमन्त्रण गरी खुवाउने गरिन्छ ।
यमराजको दूत र सन्देशवाहक काग
वैदिक सनातन मान्यताअनुसार कागलाई सूचना र सन्देशको संवाहक मानिन्छ । नेपाली लोकजीवनमा पनि घरको छेउछाउमा आएर काग कराउँदा शुभ समाचार वा पाहुना आउने संकेतका रूपमा लिने गहिरो विश्वास छ । ‘काकेन दधि भक्षितम्’ अर्थात् कागलाई दही-भात विशेष प्रिय लाग्ने हुनाले आजको दिन कागलाई दही-भात खुवाउँदा यमराजसमक्ष शुभ सन्देश पुग्ने र परिवारलाई यमदण्ड तथा अनिष्ट संकटबाट मुक्ति मिल्ने जनविश्वास रहेको छ ।
प्रकृति र पशुपक्षीप्रतिको सम्मान
तिहार पर्व केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई प्रकृति, पशुपक्षी र मानवजातिबिचको सहअस्तित्व तथा कृतज्ञता प्रकट गर्ने मौलिक पर्व हो । बालीनालीमा लाग्ने कीरा-फट्याङ्ग्रा खाइदिएर किसानलाई सहयोग पुर्याउने भएकाले कागलाई कृषकको सहयोगी र प्रकृतिको सफाइकर्मीका रूपमा पनि लिइन्छ ।
काग तिहारका अवसरमा आज काठमाडौँको कागेश्वरी मनोहरास्थित ऐतिहासिक कागेश्वरी महादेव मन्दिर तथा हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा रहेको कागेश्वरी मन्दिरमा कागको विशेष पूजाआजा र दर्शनार्थीहरूको घुइँचो लागेको छ । आजैदेखि घरघरमा झिलिमिली बत्ती बाल्ने, सरसफाइ गर्ने र दीपावलीको रौनक सुरु भएको छ ।
