काठमाडाैं । वैदेशिक रोजगारी नेपाली श्रम बजारको एउटा स्थायी आधार जस्तै बन्दै गएको छ। देशभित्र रोजगारीका अवसर सीमित भइरहेका बेला युवाहरूको नजर अझै पनि खाडी मुलुक र मलेसियातर्फ नै केन्द्रित देखिन्छ। तर पछिल्लो समय वैदेशिक रोजगारीको प्रवृत्तिमा संख्यात्मक उतारचढावसँगै नीतिगत र प्रक्रियागत जटिलताले कामदारलाई थप चुनौती दिइरहेको संकेत देखिन थालेको छ।
वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्यांक अनुसार मंसिर महिनामा ६५ हजार ७ सय ५ जना नेपाली वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन्। यो संख्या अघिल्लो महिना कात्तिकको तुलनामा ७ हजार ३ सयले कम हो। कात्तिकमा ७३ हजार ९४ जनाले श्रम स्वीकृति लिएर विदेशिएको विभागको अभिलेखमा उल्लेख छ। समग्र संख्यामा गिरावट देखिए पनि वैदेशिक रोजगारीप्रतिको आकर्षण भने घटेको देखिँदैन।
मंसिरमा नयाँ श्रम स्वीकृति लिएर विदेश जानेको संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। विभागका अनुसार उक्त महिनामा २९ हजार ६ सय १८ जनाले पहिलोपटक श्रम स्वीकृति लिएर वैदेशिक रोजगारी रोजेका छन्। अघिल्लो महिना कात्तिकमा भने यो संख्या २२ हजार ५ सय १५ मात्रै थियो। यसले नयाँ श्रम बजारमा प्रवेश गर्ने युवाको संख्या बढिरहेको संकेत गर्छ।
यसको विपरीत, पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या भने घटेको देखिन्छ। कात्तिकमा ५० हजार ५ सय ८० जनाले पुनः श्रम स्वीकृति लिएका थिए भने मंसिरमा यो संख्या घटेर ३६ हजार ८७ मा सीमित भएको छ। लामो समयदेखि एउटै गन्तव्यमा काम गरिरहेका श्रमिकहरू पुनः विदेश फर्किने क्रम सुस्ताएको विश्लेषण गर्न सकिन्छ, जसको कारण व्यक्तिगत, आर्थिक वा नीतिगत हुन सक्ने जानकारहरू बताउँछन्।
जेनजी आन्दोलनपछि युनाइटेड अरब इमिरेट्स (यूएई) जाने श्रमिकको चाप भने बढ्दो देखिएको छ। तर, प्रहरी प्रतिवेदन प्रमाणीकरण प्रक्रियामा आएको परिवर्तनले कामदारलाई थप बोझ परेको छ। पहिले कन्सुलर विभागमार्फत प्रहरी प्रतिवेदन प्रमाणीकरण गर्दा ५ सय रुपैयाँ मात्रै लाग्ने गरेकोमा अहिले यूएई दूतावासमार्फत गर्नुपर्ने व्यवस्था लागू भएपछि लागत करिब १४ हजार रुपैयाँसम्म पुगेको छ। यसले वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिकको आर्थिक भार बढाएको छ भने प्रक्रिया पनि झन्झटिलो बनेको गुनासो बढ्दै गएको छ।
गन्तव्य मुलुकका हिसाबले हेर्दा मंसिरमा सबैभन्दा धेरै नेपाली साउदी अरब पुगेका छन्। उक्त महिनामा ६ हजार ४ सय ४२ जना साउदी गएका छन्। त्यसपछि कतारमा ३ हजार ८ सय ६१, मलेसियामा ३ हजार ४ सय ४० र यूएईमा २ हजार ३ सय ४२ जना पुगेका छन्। यी तथ्यांकले खाडी मुलुक र मलेसिया अझै पनि नेपाली श्रमिकका प्रमुख गन्तव्य रहेको देखाउँछ।
समग्रमा हेर्दा वैदेशिक रोजगारीमा जाने कुल संख्यामा केही कमी देखिए पनि नयाँ श्रम स्वीकृति लिने युवाको वृद्धि, पुनः स्वीकृतिमा आएको गिरावट र प्रक्रियागत खर्च वृद्धिले वैदेशिक रोजगारीको स्वरूप परिवर्तन भइरहेको संकेत गर्छ। श्रमिकमैत्री नीति, सरल प्रक्रिया र लागत नियन्त्रणमा ध्यान नदिने हो भने वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिक थप समस्यामा पर्न सक्ने सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।
